۱۳۹۷-۱۰-۱۳

موزه فرش وحدتی از هنر اقوام

گذری بر موزه فرش آستان قدس رضوی
اینجا موزه فرش است. صحن کوثر حرم علی‌بن موسی‌الرضا(ع) جایی که اگر بارها و بارها در آن گردش کنی باز هم تازگی خواهد داشت. داستان فرش در بارگاه رضوی(ع)، به تار و پود فرش‌های وقفی و نذری این بارگاه متصل شده است.
از همه جای ایران از سال‌های دور و قرن‌های پیش و حتی از دورترین روستاها و از میان چادرنشینان ایلات به رسم ارادت به ساحت مقدس رضوی فرشی به موزه این آستان اهدا شده است.

تار و پودی که با ارادت گره خورد
موزه فرش وحدتی از هنر اقوام از شرق و غرب این سرزمین است. هر یک از نفایس موجود در موزه فرش آستان قدس رضوی، دارای جنبه‌های گوناگونی است که به آن‌ها ارزش و اعتبار بخشیده که همگی بر محور مودت اهل‌بیت(ع) به نمایش درآمده‌اند. یکی از ویژگی‌های منحصربه‌فرد این موزه روح ارادتی است که در این فرش‌ها وجود دارد و بافندگان از عمق جان و صمیم دل دست‌بافته‌های خودشان را با اشک شوق به آستان قدس علی‌بن موسی‌الرضا(ع) اهدا کرده‌اند.

فضای تخصصی
ساختمان موزه فرش که نگه دارنده این اشیاء ارزشمند معنوی است با زیربنای6600 متر مربع در سه طبقه از شمال به موزه مرکزی، از شرق به صحن کوثر و ازغرب به رواق امام خمینی(ره) و از جنوب به صحن جامع رضوی متصل است که بخش اعظم این ساختمان به فضای نمایشی و بخشی به امور اداری موزه اختصاص یافته است. این گنجینه به لحاظ وسعت، بزرگترین موزه تخصصی فرش در ایران است‌. کلیه امکانات تخصصی روز از جمله اعلان و اطفاء حریق‌، سیستم استاندارد نور موزه‌ای‌، سیستم تهویه، اتاق‌های تخصصی قرنطینه و آفت‌زدایی و مرمت و جزء آن برای این موزه در نظر گرفته شده و هر طبقه با توجه فضای موجود به نمایش نوع خاصی از فرش‌ها اختصاص یافته است.

چیدمانی بر اساس مراکز مهم قالیبافی کشور
عمده فرش‌های به نمایش در آمده موزه تخصصی فرش آستان قدس رضوی مربوط به بازه زمانی قرن یازدهم هجری قمری تا دوران معاصر است. این فرش‌ها مربوط به نقاط مختلف کشورمان است و در هر بخش از موزه توضیحاتی درباره تفاوت نقش و نگار و مواد استفاده شده در فرش‌های همان منطقه ارائه شده است. در طبقه همکف، فرش‌های منطقه مرکزی ایران و فرش‌های خاص پرده‌ای که در گذشته در حرم مطهر امام رضا(ع) استفاده می‌شدند در معرض بازدید عموم قرار دارد. در طبقه اول منطقه غرب و شمال غربی و فرش‌های ایلات و عشایر کشور و در طبقه منهای یک فرش‌های دوره صفوی و همچنین فرش‌هایی با ابعاد بسیار بزرگ از جمله فرش‌های بزرگ بافت مشهد مورد بازدید زائران و مجاوران است. در انتخاب و چیدمان فرش‌های این موزه سعی بر این بوده که برای هر یک از مراکز مهم قالی‌بافی کشور، فضایی اختصاصی در نظر گرفته شود تا ضمن ملموس بودن ویژگی‌های فرش‌بافی این مناطق، به معرفی سابقه فرش‌بافی آن‌ها نیز پرداخته شود.

مجموعه‌ای از آثار هنرمندان نامی
در این موزه، تعداد صد تخته قالی، قالیچه و... در معرض نمایش قرار دارد که از تنوع چشم‌گیری برخوردار بوده و در برگیرنده شاهکارهای دوره صفویه تا عصر حاضر است. ظرافت سرانگشتان هنرمندان نامی عرصه فرش همچون محمد ارجمند کرمانی، محمد نقاش مشهدی، محمدامین کرمانی، برادران صفدرزاده حقیقی، احد عظیم‌زاده و... نقوش زیبای محرابی، افشانِ شاه عباسی، لَچَک تُرنج، خشتی، شکارگاه، بته‌ای و... را بر تار و پود این آثار، ماندگار کرده است. قالی‌های استاد عبدالمحمد و علی ‌خان عمو اوغلی و حاجی ملا حسن محتشم از آثار شاخص و مورد توجه کارشناسان فرش، از آثار دیدنی این موزه محسوب می‎‏شوند.

آثار منحصر به فرد
در کنار همه جاذبه‌های این موزه وجود ریزبافت‌ترین فرش جهان که تصویری از معراج پیامبر اکرم(ص) را به نمایش گذاشته، بدون شک غنای بیشتری به این مجموعه بخشیده است. از جمله آثار نفیس به نمایش درآمده این موزه مجموعه‌ای از قالی‌های نفیس دوره صفوی است که در بافت آن‌ها از گلابتون، کرک و ابریشم استفاده شده است. همچنین قالی‌های پرده‌ای که خاص حرم مطهر بافته شده‌اند. این قالی‌ها برخی وقف و نذر شده و کتیبه‌دار هستند مانند قالی‌های پرده‌ای محرابی درختی که به تاریخ 1320–1322 ه.ق. توسط استاد محمد کرمانی و عبدالله تبریزی بافته شده و برخی به سفارش آستان قدس رضوی بافته شده‌اند مانند قالی‌های پرده‌ای محمد ارجمند کرمانی و بر درهای ورودی به فضای زیارتی نصب می‌شدند. فرش اهدایی احد عظیم‌زاده از هنرمندان نامی هنر فرش بافی که سال 1391 بافته شده یکی دیگر از نفایس این مجموعه به شمار می‌رود. این فرش که با طرح خیابانی و به صورت برجسته(سوف) بافته شده، چله‌ای از ابریشم دارد و تمامی گل‌های آن نیز با ابریشم کار شده است. حاشیه فرش نقره‌ای برجسته و متن طلایی برجسته و در پود فرش آب طلا به کار رفته است. این فرش از سال 84 تا سال 91 طی مدت 7 سال بافته شده است. از آثار دیگر ارزشمند موزه، مجموعه نفیس منسوجات آن به خصوص صندوق‌پوش‌ها و ضریح‌پوش‌های تاریخی و هنری حرم مطهر است که قدیمی‌‌ترین صندوق‌پوش موجود در خزانه آستان قدس رضوی، صندوق‌پوش زربفت حاجی اسوار لاهیجی به تاریخ 952 هجری قمری است. در حال حاضر قطعاتی از این مجموعه به مرور در موزه تخصصی فرش به نمایش درمی‌آید.

گزارشگر: فاطمه باغشاهی

افزودن دیدگاه جدید

متن ساده

HTML محدود