۱۳۹۷-۱۱-۲۱

موزه های آستان قدس رضوی در گذر زمان

موزه های آستان قدس رضوی یکی از بزرگترین موزه های ایران است که سالانه بیش از یک میلیون بازدید کننده دارد، دسترسی به این موزه بسیار ساده است و با بازدید از آن در دل حرم مطهر امام رضا(ع)، می توانید مجموعه های متنوع و جذابی از آثار تاریخی و هنری را ببینید.

سنگ بنای موزه 
نمایش آثار تاریخی حرم مطهر رضوی از گذشته در آستان قدس رضوی مورد توجه مسئولان امور بوده است و در مطبوعات این دوره هم به آن اشاره شده است.
دفتر یادداشت بازدیدکنندگان اشیایی که در خزانه و محل نگه‏داري اشیا، واقع در ‏اتاق‎های فوقاني شمال غربي صحن نو (آزادي) و جنوب شرقي صحن كهنه (انقلاب اسلامي) وجود دارد، نشان می‏دهد که این مجموعه از سال 1316 تا 1321 شمسی مورد بازدید برخی افراد خاص از ایران و سایر کشورها قررا گرفت. در سال 1316 شمسي سنگ بناي ساختمان موزه در قطعه زميني به مساحت 5700 مترمربع در مشرق مسجد گوهرشاد وكنار مقبره شيخ بهايي گذاشته شد.
در سال 1351 شمسی اشيای موزه به محل تالار تشریفات آستان قدس، واقع در صحن موزه منتقل شد و بنای جدیدی برای موزه در ضلع جنوبی حرم مطهر در برنامه ساخت قرار گرفت. ساخت این بنا براي موزه و كتابخانه آستان قدس رضوی، از سال 1353 شمسی آغاز شد. این ساختمان که عملیات ساخت آن تا سال 1356 به طول انجامید، به دلیل برخی نواقص، فقط روزی 2 ساعت بر روی بازدیدکنندگان باز بود، اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ساختمان موزه جدید تکمیل و در سال 1358 رسما بازگشایی شد.

توسعه امور فرهنگی موزه ها
پس از انقلاب اسلامی آستان قدس رضوی با رویکرد توسعه امور فرهنگی و با هدف تکریم واقفان، گنجینه‏های تخصصی به مجموعه افزود. نمایش آثار در این گنجینه‏ها موجب گسترش سنت حسنه وقف و اهدای اشیای بسیاری توسط زائران و مجموعه‏داران با اخلاص، در سال‏های اخیر به آستان قدس رضوی و در نتیجه توسعة موزه‏ها شد. 

گسترش فضای گنجینه ها
در حال حاضر موزه‏های آستان قدس رضوی در چهار ساختمان، با 16 گنجینه تخصصی در خدمت زائران و مجاوران حضرت رضا(ع) است. آثار به نمایش درآمده در این گنجینه‎ها شامل آثار تاریخی حرم مطهر رضوی که دورانی در اماکن متبرک رضوی نسب بوده است، آثار وقف و اهدایی توسط ارادتمندان به سرکار فیض آثار، همچنین آثار خریداری شده برای تکمیل مجموعه‏ها است.
سه ساختمان موزه در صحن کوثر حرم مطهر رضوی، قرار دارد و ساختمان موزه مردم شناسی که بنای آن یک حمام تاریخی از دوره صفویه است در جوار حرم مطهر قرار گرفته است. 

اعتباری از صحف منسوب به ائمه(ع)
اولین موزه قرآن جهان با ماهیت دینی و هنری در 22 بهمن سال 1364  به پیشنهاد رهبر معظم انقلاب اسلامی به مساحت 1000 متر مربع در ضلع جنوب شرقی حرم مطهر رضوی گشايش يافت. ارزش و اعتبار گنجینه قرآن و نفایس به صحیفه‌ها و 5 قرآن‌ ارزشمند متعلق به حضرات معصومین؛ امام علی (ع)، امام حسن (ع)، امام حسین (ع)، امام سجاد (ع) و امام رضا (ع) است که در این موزه در معرض بازدید قرار دارد. 
در این موزه مجموعه‏ای از قرآن‏ها‏ی خطی با قدمت تاریخی از قرن سوم تا قرن سیزدهم قمری، همچنین مجموعه‏ای از مرقعات از دوره صفوی تا عصر حاضر، مجموعه‏ای از جلد‏های لاکی و روغنی و نقاشی‏های گل و مرغ و تذهیب و خوشنویسی هنرمندان معاصردر آن به نمایش در‏آمده است. 

موزه‎ای از جنس ارادت
گشایش موزه هدایای مقام معظم رهبری در 22 بهمن 1373. این موزه شامل آثاری است که سران کشورهای خارجی، شخصیت‏های برجسته ایرانی و خارجی، هنرمندان و ارادتمندان به رهبر معظم انقلاب اسلامی از سال 1373 تا کنون به حضرت آیت‎ الله خامنه‏ای(مدظله‎العالی) اهدا نموده‏اند و ایشان آنها را جهت بازدید عموم مردم در اختیار آستان قدس رضوی قرار داده‎اند. در بهار 1396، با هدف افزایش رضایت‏مندی زائران و مجاوران، ارتقای کیفیت ارائه خدمات موزه به صورت مفهومی و مجازی، معرفت‏افزایی بازدیدکنندگان، انتقال پیام به مخاطب و بازدیدکنندگان موزه، ضمن توسعه به سه تالار قرآنی، مفهومی و محتوایی و افزایش تعداد آثار به نمایش گذاشته شده، از فناوری جدید و دیجیتال نیز استفاده شد.
تالار آثار اهدایی استاد محمود فرشچیان
استاد محمود فرشچیان از سال 1369 تا سال 1396 تعداد 18 اثر فاخر معنوی و مذهبی خود را به ساحت قدس رضوی اهدا نموده‎اند. آثار به نمایش گذاشته شده در این تالار که همواره مورد استقبال بازدیدکنندگان قرار می‏گیرد عبارت است از: پنجمين روز آفرينش، عصر عاشورا، پناه (يتيم‏نوازي حضرت علي (ع))، يا رب، نيايش، اولين پيام، توسل (پرتره استاد)، هدیه عشق (حضرت علی‏اصغر(ع))، ضامن آهو (2)، کوثر، رمی جمره (امتحان سخت)، پرچمدار حق (حضرت ابوالفضل(ع))، خمسه آل طيبه (مربوط به اجدادشان)، ستایش پروردگار، معراج، شام غریبان، آسمان چهارم و عرش بر زمین (گودی قتلگاه.)

مجموعه ای از نفیس ترین فرش ها
در موزه آستان قدس رضوی که در سال 1324 شمسی در مجاورت مقبره شیخ بهاءالدین محمد قرار داشت، علاوه بر سایر آثار تاریخی، سه تخته فرش نفیس نیز در معرض نمایش بود. در سال‎های بعد تعداد بیشتری از قالی‎ها در معرض نمایش قرار گرفت. در سال 1377 اولين گنجينه فرش در محل ساختمان فعلی موزه قرآن و نفايس راه اندازي گردید، اما در آبان 1390، همزمان با عيدسعيد غديرخم، موزه جدید فرش در مجاورت موزه مرکزی افتتاح شد. موزة تخصصی فرش دارای سه طبقه به مساحت 6647 متر مربع است که یکي از بزرگ‎ترين موزه هاي تخصصي فرش جهان به شمار می‏رود. در اين گنجينة كم‏نظير قالي و قاليچه‏هایی با قدمت دوره صفویه تا حال حاضر توسط دوست داران و ارادتمندان امام رضا(ع) به بارگاه منور حضرت وقف و اهداء شده است و یا توسط آستان قدس رضوی برای استفاده در حرم مطهر رضوی و بیوتات خریداری گردیده است؛ بسیاری از این فرش ها علاوه بر ارزش تاریخی و هنری، دارای ارزش های کاربردی بوده و به عنوان کف پوش، سجاده، ضریح پوش، پرده و ... مورد استفاده قرار می گرفته اند. 

یازده گنجینه تخصصی موزه مرکزی 
موزه تاریخ حرم رضوی که بیشتر آثاری مانند ضریح‏ها، درها وپنجره‏ها، کاشی‏ها و محراب‏های زرین فام، وسایل شستشو و روشنایی، کتیبه‎های طلا، زیارت‎نامه‎های فلزی، عکس‎های تاریخی و انواع قفل‎ها،‏ در این گنجینه به نمایش گذاشته شده است. 
یکی از ارزنده‌‎ترین گنجینه‌های آستان قدس رضوی گنجینه تمبر و اسکناس و سکه است که در 3000 قطعه تمبرو اقلام پستی و حدود 500 برگ اسکناس‏های کشورهای مختلف و تعدادی مدال‏های نمایشگاه‌های منطقه‏ای و بین المللی به نمایش در آمده است. در گنجینه سکه تعداد 1070 قطعه سکه ضرب چکشی و 1005 سکه ماشینی و 156 سکه یادبود از ایران و 50 کشور جهان، در معرض دید عموم قرار دارد. سکه‏های نقرة یادبود ولایت‏عهدی امام رضا علیه السلام به تاریخ‏های 202 و 203 و 204 قمری ضرب شهرهای سمرقند و اصفهان و محمّدیه(شهر ری) از آثار مهمّ و ارزشمند این بخش هستند.
گنجینه‎های نجوم، ساعت، سلاح، ظروف و مدال که در 22 بهمن سال 1378، افتتاح شده‎اند.
انواع تلسكوپ، كره‎های سماوي و نجومي، دوربين‎های چشمي و اپرا، تئودوليت (سمت ياب)، سكستانت و اكتانت، كادران، انواع مدل حركت زمين، وسايل نجوم دريايي، دستگاه مورس، ساعت آفتابی و تقویم، ساعت آفتابی استوایی و قطب‏نما، ساعت آفتابی افقی و عمودی، شاخص مثلثی و قطب‏نما، آفتابی حلقوی کوچک، آفتابی استوایی شاخص مثلثی و قطب‏نما، آفتابی شاخص مثلثی و قبله‏نمای قابل حمل و نقل عبدالائمه، آفتابی شاخص مثلثی سنگی، باروت‏دان، طپانچه، تفنگ دنگي يا چكشي، تفنگ سرپر، مجموعه دوئل، خنجر، شمشیر، کمان، سپر، کلاه‏خود، تبرزین و نیزه، ظروف سفالی مربوط به عصر آهن (1200 سال ق.م.) و دوره تاریخی (مربوط به دوره پیدایش خط)، ظروف چینی از قبیل آبی سفید، پنج‏رنگ و هفت‏رنگ، ظروف بارفتن و ظروف بلوری، کاپ‎ها و مدال‎های علمی و ورزشی از جمله مدال‎های اهدایی خانواده مرحوم غلامرضا تختی، از جمله آثار نفیس این گنجینه‎ها هستند که در معرض نمایش قرار گرفته‎اند.
در گنجینه هنرهای تجسمی و گنجینه آبزیان که در سال 1378 در طبقه اول موزه مرکزی افتتاح شد، منتخبی از آثار نقاشي هنرمندان ايراني و خارجی در سبک‏هاي مختلف از هنرمندان برجسته ايرانی و اروپايی، همچنین گونه‎هاي مختلف صدف و حلزون و نمونه‎های باارزشی از موجودات دریایی به خصوص از خلیج فارس به نمایش گذاشته شده است.

موزه مردم شناسی
موزه مردم شناسي آستان قدس رضوي در سال 1385 شمسی در محل حمام مهدی‏قلی بیگ، واقع در ضلع غربي حرم مطهر رضوی افتتاح شد. این حمام در سال 1027 قمری توسط «مهدي قلي بيك جاني قربان مير آخور شاه عباس صفوي» وقف آستان قدس رضوی شده و از دوره صفويه تا سال 1368 شمسی نزديك به چهار قرن فعّال و زائران و مجاوران حرم مطهر رضوي جهت استحمام وتطهير از آن استفاد مي کردند.
این بنا که سال 1376 در فهرست بناهاي تاريخي كشور قرار گرفت، 1875 متر مربع مساحت دارد و شامل بخش‏های سربينه(یکی از زیباترین قسمت‎های این حمام است که به وسيله نقاشي و كاشي‏هاي زير رنگي تزئين شده است)، میان‏در، گرم‏خانه، خزینه، استخر آب سرد و تون یا آتش‏خانه است. این موزه در آینده نزدیک به موزه دین و زندگی تبدیل خواهد شد.
در کنار موزه مردم شناسی، مسجد 72 تن یا مقبره امیرملک شاه(از امرای دوره تیموری) قرار دارد که آستان قدس رضوی اهتمام بسیاری برای مرمت آن داشته است و در آینده نیز به عنوان یک موزه جدید مورد بازدید زائران و مجاوران حضرت رضا(ع) قرار می‎گیرد.

افزودن دیدگاه جدید

متن ساده

HTML محدود