۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۰
گفتگو با عبدالحسین زعفرانی

حرم رضوی مکانی امن برای حفظ آثار تاریخی است

از یک طرف به دنبال مکانی امن برای حفظ و نگهداری از آثار نفیسم بودم و از طرف دیگر، می‌خواستم آن ها در معرض دید عموم مردم قرار گیرد. بدین ترتیب جایی…

فهرست واقفان و ناذران آستان قدس رضوی مملو از نام بزرگانی است که دلشان برای حفظ میراث فرهنگی کشورشان می‌تپد. فرهنگ‌دوستانی که از مجموعه‌ آثار نفیس‌شان برای عرض ارادتی خالصانه به غریب‌الغربا(ع) می‌گذرند و آن را به موزه حرم مطهر رضوی می‌سپارند.

آثاری که منتخبی از آن ها در ویترین‌های گنجینه‌های رضوی جاخوش کرده و چشمان اهل تاریخ و هنر را به خود مجذوب می‌کند. 

عبدالحسین زعفرانی یکی از مجموعه‌داران و کارشناسان سکه‌‌های قدیمی است که نامش سال‌هاست در این فهرست بلندبالا می‌درخشد. او متولد 1335 و ساکن تهران است.

این فرهنگ‌دوست به طور حرفه‌ای از اوائل دهه 50 به عنوان مجموعه‌دار در حوزه گردآوری سکه‌های تاریخی در حال فعالیت است و سکه‌های دوره‌های مختلف تاریخی، از قبل از ظهور اسلام تا دوره معاصر را جمع‌آوری می‌کند البته در کنار گردآوری سکه، پاکت‌های نامه، تمبرها و لیبل‌های قدیمی را هم تهیه می‌کند.

او با اشاره بر اینکه از اهدای نخستین اثرش به حرم مطهر رضوی حدود 14 سال می‌گذرد، می‌گوید: در سال‌های گذشته به مرور زمان بخشی از مجموعه‌ آثارم را به موزه آستان قدس رضوی اعطا کردم.

زعفرانی اضافه می‌کند: از جمله این آثار اهدایی می‌توان به سکه‌های سرامیکی منحصربه فردی که حدود 400 سال قبل در چین رایج بوده است، مجموعه سکه‌های یادبود طلا، نقره، برنز و مس ضرب شده به مناسبت ولادت امام رضا(ع)، نشان‌های حرم مطهر امام حسین(ع) و امام رضا(ع) و مجموعه کاملی از سکه‌های دوره جمهوری اسلامی اشاره کرد.

در ادامه، این مجموعه‌دار سکه درباره هدف خود از وقف آثارش به موزه آستان قدس رضوی می‌گوید: از یک طرف به دنبال مکانی امن برای حفظ و نگهداری از آثار نفیسم بودم و از طرف دیگر، می‌خواستم آن ها در معرض دید عموم مردم قرار گیرد. بدین ترتیب جایی بهتر از موزه حرم مطهر امام رضا(ع) برای این کار پیدا نکردم.

او می‌افزاید: از مسئولان موزه آستان قدس رضوی خواستم تا این آثار اهدایی را در اختیار محققان و دانشجویان برای بررسی و انجام فعالیت‌های پژوهشی و تدوین پایان‌نامه قرار دهند.

زعفرانی با اشاره به قدمت انجام سنت حسنه وقف در حرم مطهر رضوی تصریح می‌کند: اسناد اشیای اهدایی به موزه در سده‌های گذشته همچنان موجود و نام واقف و تاریخچه اهدای آن ها مشخص است. تمام این وقفیات با توجه به ارادت مردم به حضرت رضا(ع) و اعتماد آن ها به این مجموعه بزرگ موقوفاتی انجام شده است.   

او ضمن قدردانی از دقت بالا و پیگیری مداوم مسئول گنجینه تمبر، اسکناس و سکه موزه مرکزی آستان قدس رضوی می‌افزاید: حداقل ماهی یک‌بار با این موزه در تعامل و ارتباط هستم؛ به ویژه اگر برای زیارت به مشهدمقدس مشرف شوم، حتماً از موزه بازدید کرده و اقدامات انجام شده را پیگیری می‌کنم.

او ادامه می‌دهد: حسی غیرقابل توصیف از سال‌ها ارتباط و همکاری‌ام با موزه آستان قدس رضوی دارم شاید بتوان گفت از اهدای آثارم احساس سبکی می‌کنم، انگار ارتباط نزدیکی با این آستان ملکوتی پیدا کردم. بی‌شک این حرکت معنوی و فرهنگی، انعکاس و اثرش را در زندگی‌ام هم گذاشته است.

همچنین این بزرگمرد می‌گوید: این ارتباط دلی، به صورت بسیار ناخواسته‌ در مسیر انجام وقف و اهدای آثار به حرم مطهر رضوی شکل می‌گیرد که واقف حتی تصورش را هم نمی‌‌کرده به چنین درجه‌ای برسد. بی‌شک جزئیات این حال درونی قابل بیان نیست، چرا که ما با خدا معامله کرده و این آثار را به حرم ولی خدا اهدا می‌کنیم.

زعفرانی، خانواده‌اش را هم در مسیر فعالیت‌هایش در حوزه حفظ میراث فرهنگی کشور شریک کرده‌ چنانچه بارها شی تاریخی خریداری و آن را به همسر یا فرزندش امانت داده است تا در زمانی مناسب وقف شود. حتی آثاری را به نوه‌اش داده است تا نگهداری و در آینده به موزه اهدا کند. او در این خصوص می‌افزاید: اعضای خانواده‌ام هم در سفرهایم به مشهد و اهدای آثار همراهم بودند و این حس خوب را به آنان هم منتقل کردم. در این بین، نوه‌ام زیر نظرم سکه گردآوری و خریداری می‌کند و اطلاعات خوبی هم در این زمینه دارد.  

این واقف سکه آستان قدس رضوی معتقد است: حافظان میراث فرهنگی همین مجموعه‌داران هستند که با جان و دل، در جست‌وجوی این آثار تاریخی و فرهنگی در گوشه و کنار کشور هستند و از آنها به بهترین شکل نگهداری می‌کنند.
زعفرانی با اشاره بر مطالعه و پژوهش خود در حوزه سکه‌های تاریخی بیان می‌کند: هر کدام از این سکه‌ها داستانی دارد و گوشه‌ای از تاریخ زندگی بشر را روایت می‌کند تا جایی که آدمی می‌تواند نکات گمشده تاریخ را از این سکه‌ها کشف کند و هزاران کتاب درباره آن ها بنویسد.

او می‌گوید: متأسفانه اطلاع‌رسانی درباره اهمیت حفظ میراث فرهنگی در کشور ضعیف است و بسیاری از افرادی که آثاری را در منزل نگهداری می‌کنند، نسبت به این امر روشن و آگاه نشدند در حالی که دنیایی از اطلاعات در این آثار نهفته است. بی‌تردید برگزاری برنامه‌های مختلف همچون نمایش آثار در موزه‌ها، در جهت افزایش سطح آگاهی و علاقه مردم نقش اثرگذاری دارد.

تهیه و تنظیم: آرزو مستأجر حقیقی