۱ مهر ۱۳۹۵

معرفی آثاری با موضوع دفاع مقدس در موزه‌های آستان قدس رضوی

با چشمانی اشک‌آلود ایستاده‌ بودند در حرم مطهر رضوی و زیرلب با امام مهربانی‌ها سخن می‌گفتند و خداحافظی می‌کردند. عازم سفری مهم بودند؛ سفر به جبهه‌های حق علیه باطل.
قرار بود شجاعانه تا آخرین نفس مقابل دشمن غاصب بایستند و از آب و خاک دیارشان دفاع کنند. این غیورمردان اهل شهرها و آبادی‌های همین نزدیکی‌ها بودند؛ پیر و جوان، اما همه یک هدف مقدس داشتند؛ ایستادگی، ایثار، فداکاری و از خود گذشتگی. نمی‌دانستند بار دیگر در چه زمانی و در چه حالی توفیق زیارت نصیب‌شان خواهد شد. چرا که ممکن بود به درجه رفیع شهادت نائل شوند و یا توفیق جانبازی و اسارت کسب نمایند، اما مایه افتخارشان بود که برای حفظ سرزمین مادری‌شان خون خود را نثار کنند. این تصویر و حال رزمندگان اسلام شاید برای نسل جوان امروز، کمی ناآشنا باشد، نسلی که از هشت سال دفاع مقدس خاطره‌ای در یاد ندارد و تنها از دریچه فیلم‌ها، کتاب‌ها و عکس‌های آن روزها، با جنگ تحمیلی پیوند خورده‌ است. در این میان، می‌توان ردپای دوران دفاع مقدس را در موزه‌های آستان قدس رضوی نیز پیدا کرد. دورانی که زن و مرد، فقیر و غنی، کرد، ترک، عرب، بلوچ، لر و فارس، با هر زبان و گویشی، عاشقانه دست به دست هم دادند تا دیگر هیچ هواپیما و تانکی، از مرزهای ایران اسلامی عبور نکند. به بهانه هفته دفاع مقدس، سری می‌زنیم به این گنجینه‌های کم‌نظیر و با آثار نفیسی که یادآور رشادت‌های قهرمانان جنگ این مرز و بوم است، آشنا می‌شویم.

عبادت در میدان رزم
سربازی بود در میدان رزم. وقت نماز رسیده بود. کوله‌پشتی و اسلحه خود را بر زمین گذاشت. پوتین‌هایش را در آورد و مشغول اقامه نماز شد. در این میان، صدای توپ و خمپاره پیچید و او مجبور شد به‌طرف اسلحه خود خیز بردارد. این تصویر را می‌توان در ذهن پروراند. تصویری که با دیدن مجسمه «سرباز اسلام» ممکن است بازدیدکنندگان گنجینه هدایای مقام معظم رهبری موزه آستان قدس رضوی را با خود به خط مقدم جبهه ببرد. این اثر ارزشمند با تکنیک ریختگی و قالب‌‌گیری از جنس رزین به طول 5/32، عرض 5/22 و ارتفاع 5/18سانتی‌‌متر ساخته شده و در آن، یک رزمنده دفاع مقدس در حالی که لباس سبزرنگ جنگ و جهاد به تن دارد و روی زمین نشسته است، به چشم می‌خورد. این رزمنده کوله‌پشتی، کلاه‌جنگی، اسلحه و پوتین خود را در سمت راست خود روی زمین گذاشته تا مشغول اقامه نماز شود، اما گویا برای دفع حمله صورت‌گرفته به حالتی شتاب‌زده، دست راست خود را به طرف اسلحه‌ای که به کوله پشتی و کلاه جنگی خود تکیه داده، دراز کرده است. محمدرضا ساقی؛ مسئول موزه قرآن و هدایای مقام معظم رهبری آستان قدس رضوی می‌گوید: «مجسمه سرباز اسلام، بیانگر تقوا و اطاعت از فرمان خداوند در ادای فریضه نماز حتی در روزهای سخت جنگ ایران و عراق است. روزهایی که رزمندگان اسلام با تمام قوا و جان‌فشانی‌های بسیار در کنار انجام وظایف دینی و شرعی خود، از ایران اسلامی دفاع کردند». این اثر هنری معنوی از طرف ناحیه انتظامی کرمان اهدا شده است و اکنون در موزه هدایای رهبری در معرض دید عموم بازدیدکنندگان داخلی و خارجی قرار دارد.

خاطراتی زنده و ماندگار
یکی دیگر از آثار ارزشمند گنجینه هدایای مقام معظم رهبری موزه آستان قدس رضوی، تابلوی نقّاشی «مقام معظم رهبری در جمع رزمندگان اسلام در حال نماز خواندن» است. این اثر هنری به سبک رئالیسم و با تکنیک رنگ و روغن کشیده شده است و تصویری از رهبر معظم انقلاب؛ حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (مدظله العالی) را در میان جمعی از رزمندگان نشان می‌دهد. در این نقاشی، رهبر معزز انقلاب به عنوان امام جماعت جلوتر و بقیه رزمندگان پشت سر، در صف نماز نشسته‌‌اند و در حال نیایش می‌‌باشند. در میان رزمندگان، تصویر شهید صیاد شیرازی و شهید طهرانی‌مقدم نیز دیده می‌‌شود. ابعاد اثر بدون قاب 100× 59 سانتی‌متر و با قاب 125×85 سانتی‌متر است. این تابلو توسط خانواده شهید والامقام حسن طهرانی‌مقدم؛ پدر موشکی ایران، در آذرماه 1390 اهدا شده است. در این بین، بهرامی، بانوی 38ساله اهل بروجرد، درباره نمایش آثاری با محوریت دفاع مقدس در موزه‌های آستان قدس رضوی می‌گوید: «این آثار برایم یادآور خاطرات جنگ تحمیلی است. اگرچه در آن زمان کودک بودم، اما یادم هست چه روزهای سختی داشتیم. امنیت و آرامشی که امروز داریم مرهون فداکاری‌های جوانان آن دوران است و باید قدردان آن‌ها‌ بود. به نظرم وجود چنین آثاری در لابه‌لای این همه اثر فاخر، بسیار لازم است. باید یاد و خاطره دفاع مقدس را همیشه زنده نگه داشت».

یادبودهای کوچک کاغذی
با فرا رسیدن هفته دفاع مقدس، گنجینه تمبر، اسکناس و سکه موزه مرکزی آستان قدس رضوی نیز با نمایش تمبرهای یادبود و پاکت‌های مُهرروز دوران جنگ تحمیلی ایران و عراق، یاد و خاطره شهدای گلگون، رزمندگان دلاور اسلام و جانبازان همیشه در صحنه و جاویدالاثر، را گرامی داشته است. شرکت پُست جمهوری اسلامی، در بین سال‌های 1362 تا 1391، در مجموع، 34 میلیون و 680 هزار قطعه تمبر به مناسبت دفاع مقدس منتشر کرده است. به‌طور نمونه جدیدترین قطعه تمبر در 17 اسفند 1391، چاپ شده است. در این تمبرها موضوعاتی همچون گنبد خون‌آلود بارگاه سّید و سالار شهیدان امام حسین(ع) در چنگال بعثیون، موشک‌باران شهرهای ایران توسط ارتش بعث، حماسه خرمشهر، حماسه ناوچه پیکان، پشتیبانی و حمایت شیرزنان ایران در پشت جبهه‌های حق علیه باطل، سپاه پاسداران؛ کابوس ارتش بعث، برپایی فریضه نماز در خط مقدم توسط جان‌برکفان ارتش اسلام، حمایت‌ مردمی از رزمندگان، دفاع جنگنده‌های ایران از حریم هوایی مقدس جمهوری اسلامی و ... به چشم می‌خورد. تصاویری که هر کدام روایتگر بخش کوچکی از دوران جنگ به شمار می‌رود و نسل جوان امروز با دیدن آن‌ها می‌تواند آنچه را بر این آب و خاک در آن زمان گذشته است مرور کند. محمدحسین یزدی‌نژاد، مسئول این گنجینه بیان می‌کند: «جالب است بدانید این تمبرهای یادبود دفاع مقدس، در بین مجموعه‌داران مسلمان کشورهای حوزه‌ خلیج فارس به‌ویژه جزیره شیخ‌نشین بحرین، عربستان سعودی، قطر و کویت، به‌دلیل ماهیّت ضدبعثی بودن بسیار طرفدار داشت. این امر، علاقه مجموعه‌داران کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس را برخلاف سیاست پشتیبانی دولت‌های آن‌ها از صدام نشان می‌دهد. البته نه تنها این مجموعه‌داران تمبر بلکه مردم عادی نیز از حکومت بعثی عراق نفرت داشتند».

از پلاک تا مدال
جنگ با تمام حوادث و اتفاقات تلخ و شیرینش به پایان رسید، اما قهرمانی دلاورمردان جبهه‌ها تمامی ندارد. چرا که نیک‌اندیشانی مانند سیدرمضان صالح‌نژاد راهی میادین ورزشی شدند و بر سکوهای قهرمانی ایستادند. این ورزشکار افتخارآفرین از جمله جانبازانی است که با عضویت در تیم ملی جانبازان و معلولین کشور، توانسته مدال‌هایی از جنس طلا، نقره و برنز را کسب کند. چند مدال‌ ارزشمند رشته تیراندازی به همت این دریادل، در پشت ویترین پارا المپیک گنجینه مدال موزه مرکزی آستان قدس رضوی چشم‌نوازی می‌کند. مجیدرضا مهردوست؛ مسئول گنجنیه مدال و نجوم آستان قدس رضوی می‌گوید: «در این ویترین می‌توان به تماشای مدال‌های رنگین برخی از جانبازان شیفته امام هشتم(ع) نشست. جانبازانی که محدودیت‌های جسمی، مانع تلاش و مبارزه آن‌ها نشد. آن‌ها با خلوص نیتی که داشتند توانستند با ایستادن بر روی سکوهای افتخار بین‌المللی، پرچم ایران اسلامی را بارها به اهتزاز در آوردند و اشک شوق را همچون زمانی که عملیاتی را با موفقیت در خط مقدم انجام می‌دادند، بر چشمان هم‌وطنان خود بِنشانند». عنایت‌الله بخارایی، عبدالرضا جوکار، مختار نورافشان، محمدرضا میرزایی، یوسف شه ستا و ... از دیگر جانبازان قهرمانی هستند که مدال‌های آن‌ها در رشته‌های ورزشی مانند تیراندازی، پرتاب دیسک، نیزه و وزنه، در این ویترین مایه افتخار و غرور ایرانیان است. در کنار این مدال‌ها، دو تابلو به چشم می‌خورد که مزین به عکس‌های سیاه و سفید شهدا است. در وسط چهره‌های این کبوتران سرزمین آفتاب، عبارت «سلام بر قهرمانانی که مدال‌‌شان، پلاک‌شان شد»، حس غریبی به هر بازدیدکننده می‌بخشد. به‌خصوص که در بخش پایینی تابلو، عبارت اولین کنگره سرداران و پنج هزار شهید ورزش کشور، دیده می‌شود. بی‌شک بازدید از این ویترین نیز یاد و خاطره دوران دفاع مقدس را زنده می‌کند تا فراموش نکنیم چه لاله‌هایی پرپر شدند تا حتی یک وجب از این آب و خاک، به ‌دست بیگانگان نیفتد.

گزارشگر: آرزو مستاجرحقیقی