۲۲ فروردین ۱۳۹۵

مصاحبه با دکتر سید علی اردلان جوان

سید علی اردلان جوان
متولد دوم مرداد ماه 1324 در شهر مشهد
دکترای ادبیات فارسی
استاد دانشگاه و مدیر مسئول مجله علمی، پژوهشی کتابداری و اطلاع رسانی آستان قدس رضوی
رئیس موزه آستان قدس رضوی در سال‏ های 1351 تا 1357 و رئیس اداره کل کتابخانه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی از سال 1372 تا 1377
 

 
تالیفات: فهرست کتب خطی کتابخانه استان قدس رضوی، نگاهی به موزه مرکزی آستان‏قدس‏رضوی با همکاری خانم جهان‏اینانلو، تجلی شاعرانه اساطیر و روایات تاریخی و مذهبی در اشعار خاقانی، تصویرهای زیبا در اشعار خاقانی، تصحیح دستوراللغه یا کتاب الخلاص و مقالات آیینه و تاریخچه آن، رساله در تحقیق عدالت، نکاتی درباره بلاغت در جزء اول قرآن کریم، نفس از دید عرفا و منصوبه، یادنامه استاد ‏احمداحمدی بیرجندی معرفی دستور اللغه یا کتاب الاخلاص و . .
استاد ‏احمداحمدی بیرجندی معرفی دستور اللغه یا کتاب الخلاص و . .

استاد، به عنوان اولین سوال از سوابق تحصیلی خود برای ما بگویید:
من تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در دبستان طاهری و دبیرستان های ابن یمین و فیوضات به پایان بردم .در دوران تحصیل اغلب جزو شاگردان رتبه اول و ممتاز کلاس بودم .
در سال 1343 به اخذ دیپلم ادبی نائل آمدم و در همان سال در کنکور سراری شرکت نمودم و در رشته زبان و ادبیات فارسی دانشکده ادبیات مشهد مشغول به تحصیل شدم . تحصیلات دانشگاهی را نیز با احراز رتبه اول، در سال 1347 به پایان رساندم. در سال 1354 همزمان با اشتغال، در آزمون ورودی فوق لیسانس زبان و ادبیات فارسی پذیرفته و مشغول تحصیل شدم. پایان نامه خود را با نام " عنصر خیال در شعر خاقانی" در دو جلد و حدود 950 صفحه به رشته تحریر در آوردم و با درجه ممتاز به دریافت مدرک فوق لیسانس نائل آمدم .
در سال 1369 در آزمون ورودی دوره دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد شرکت کردم، و با کسب رتبه اول، در این دوره پذیرفته و مشغول ادامه تحصیل شدم. در مهر ماه 1374 به دفاع از پایان نامه خود تحت عنوان "تصحیح و تعلیق بر دستور الغه ادیب نظنزی" پرداختم و به دریافت درجه ممتاز دکتری نائل آمدم .
از چه زمانی به خدمت آستان مقدس امام رضا علیه السلام مشرف شدید:
من در سال 1348 به خدمت سربازی اعزام شدم و تا فروردین 1350 خدمت نظام را انجام دادم. حدود سه ماه قبل از پایان دوره خدمت سربازی به دیدن یکی از اساتید سابقم؛ آقای دکتر رجائی رفنم که به سمت مدیر کل امور فرهنگی و کتابخانه آستان قدس رضوی منصوب شده بود، قصد من فقط دیدار ایشان بود و جهت استخدام نرفته بودم. اما مرحوم رجائی با این لحن به من گفت: « بابا اردلان حاضری با ما همکاری کنی ». اصلا انتظار این سوال را نداشتم، گفتم هرچه امر بفرمایید. آقای دکتر گفت: " یک نامه بنویس بده به من که من برای استخدام شما اقدام کنم". من نامه را اینگونه نوشتم: "من در حال انجام خدمت سربازی هستم و آمادگی دارم که در موزه آستان قدس استخدام شوم". وقتی ایشان نامه را دید قیچی را برداشت و آن را قیچی کرد و گفت: " موضوع سربازی را در نامه ننویس. این را بنویس که در طول چهار سال شاگرد اول بوده‏ای و از دست رئیس دانشگاه و وزیر جایزه گرفته‏ای. " من هم نامه را مطابق گفته مرحوم رجائی نوشتم و به ایشان تحویل دادم. خلاصه اینکه در سال 1350 به عنوان معاون موزه مشغول به کار شدم.
خلاصه ای از تاریخچه تشکیل موزه ها در آستان قدس رضوی را برای ما بگوئید:
آنچه مسلم است در قدیم اشیای موزه هیچ گاه به عنوان موزه جذب نشده است و کسی چیزی برای موزه به این آستان مقدس اهداء نکرده است و بزرگان آستان قدس رضوی نیز چیزی برای موزه خریداری نکرده بودند. هرچه بود از روی نیت پاکی که زائران حضرت رضا علیه السلام داشته اند برای استفاده زائران به اینجا آورده بودند، و هنوز هم به عنوان نذورات می‏آورند. اشیای گران‏بهایی که از نظر خودشان واقعا ارزشمند است به پیشگاه حضرت رضا علیه السلام اهدا می کنند و برای آنها این دارای ارزش فراوان است. اما ایتکه اشیای اهدا شده چقدر برای این دسنگاه ارزش دارد مسئله دیگری است که همه به درجه اهمیت آن واقف‏اند.
اغلب اشیائی که اکنون در معرض دید عموم قرار گرفته است، قبلا در حرم مطهر امام رضا علیه السلام نصب بوده (مانند درها) و یا مورد استفاده قرار می گرفته است (مانند وسایل شستشو). البته الان اشیایی نیز در موزه موجود است که علاقه مندان و شیفتگان حضرت از روی اخلاصی که دارند آنها را اهدا کرده اند و اکنون در حال نمایش است.
در سال 1316 آندر گدار فرانسوی که به ایران آمده بود و بازدیدی هم از از خزانه حرم داشت متوجه شد که این‏ها چه اشیا گرانبها و ارزشمندی است و از اینها می شود موزه خوبی ساخت. در سال 1316 ساخت موزه آغاز شد و در سال 1324 به بهره برداری رسید و در آن زمان شخصی به نام آقای صمدی کتابی درباره موزه آستان قدس نوشت و این اشیا را معرفی کرد.
مهمترین وقایع دوران مسئولیت شما در موزه ها چه بود:
در زمان مسئولیت بنده دو بار محل موزه ها تغییر یافت. اولین بار انتقال اشیاء موزه از محل ساختمان اولیه در کنار مزار شیخ بهائی و دارالزهد به محل تالار تشریفات که بعدها موزه فرش سابق در آن راه اندازی شد و بار دوم انتقال موزه و اشیاء به محل فعلی موزه مرکزی که در سال 1356 توسط فرانسوی ها ساخته شد. ساختمان این بنا در طول 11 ماه احداث و تجهیز گردید. همچنین در زمان مسئولیت آقای دکتر رجائی به عنوان مدیر کل امور فرهنگی و کتابخانه های آستان قدس رضوی خدمات ارزنده ای انجام شد از جمله به روز رسانی و تجهیز موزه ها و شناسائی و قرار دادن اشیاء نفیس در موزه.
یکی از کارهای ارزنده در آن سال ها انتقال سنگاب به موزه است که اقدام سختی بود اما با کمک استاد معماری به نام حاج صادق رافتی انجام گرفت.
در سال 1351 زمانی که آقای دکتر زاهدی مدیر کل امور فرهنگی بودند تصمیم بر این شد موزه به محل جدید (تالار تشریفات) متنقل شود. به همین جهت خانم باتیستی که فرانسوی بود مامور بررسی اشیاء موجود در موزه و خزانه برای چیدمان جدید شد. من برای آسان بودن انتخاب اشیا، سه نوع دفتر ثبت اشیا بر اساس نوع جنس، دوره تاریخی و کاربرد شیء آماده نمودم و در اختیارش قرار دادم و بدین گونه اولین دفتر آرشیو و مستند سازی اشیاء در موزه ها تشکیل شد.
آیا خاطره شیرینی از بازدید کنندگان دارید:
تعداد بازدید کنندگان در آن زمان نیز بسیار زیاد بود و حتی در ایام خاص به ده هزار نفر در روز می رسید. تنوع اشیاء نیز در مجموعه وجود داشت . به خاطر دارم روزی در موزه قدم می زدم، گروهی در حال تماشای قالی هفت شهر عشق بودند. متوجه شدم که آنها خوب درک نکرده اند که این قالی چه هست و چه ارزشی دارد، یک نگاهی کردند و گفتند: « این هم قالیه دیگه، مثل قالی های دیگر » ، گفتم: « آیا چیزی داخل این قالی دیدید »، گفتند: « نه؟ از چه نظر، خوب، خوش نقش است! »، گفتم: « داخل نقشش چه داشت؟ چه چیزی جلب توجه کرد؟ »، گفتند: « چیز خاصی نداشت! »، من برای آنها توضیح دادم: « خوب اگر دقت بفرمایید آن بالا کلمه « الله » نوشته شده ، بعد کلمه « قرآن » ذکر شده است، از قرآن « هفت شهر عشق » پدید آمده است. اگر حاشیه قالی را نگاه کنید؛ نام مبارک چهارده معصوم که داخل آنها نام چهار علی و چهار محمد که به خط معقلی نوشته شده است را می بینید و بعد یک ترنج به وجود آمده، ترنج 8 پر آن را 8 تا فرشته حمل می کنند و ... » هنگامی که این مطالب را به آنها توضیح دادم، یک مرتبه برگشتند نگاه کردند نظرشان جلب شد، گفتند لطفا می شود یک بار دیگر توضیح دهید و بگویید چه چیزهایی دارد!
تهیه و تنظیم: اداره پژوهش و معرفی آثار معاونت امور موزه ها