۱۴ مرداد ۱۳۹۴

آشنائی با انواع ساعت

ساعت آبی (طشته)

همزمان با استفاده از ساعتهای آفتابی، ساعتهای آبی به منظور اندازه‌گیری زمان در روزهای غیرآفتابی و شبها ساخته شد. اولین بار ساعت آبی در حدود 2000 م. توسط مصری‌ها به کار گرفته شد و در دوره‌های مختلف توسط چینی‌ها و یونانی‌ها و در کشورهای اسلامی و حتی اروپا به اشکال مختلف ساخته و مورد استفاده قرار گرفته است. در سال 178 ق. (800م.) در مراسم تاجگذاری آلمانی امپراطور غرب، هارون‌الرشید ساعتی به او هدیه کرد که شاهکار به شمار می‌رفت و شاید کاملترین و بی‌نظیرترین ساعت آبی باشد که ساخته شده است.
 

ساعت آتشی

قرن‌ها پیش توسط مردمان چین استفاده شد. طرز کار ساعت آتشی بدین صورت بود که ریسمانی را چند گره در فواصل معین می‌زدند و با سوختن ریسمان و رسیدن آتش به هر گره، ساعت را معین می‌کردند. از انواع دیگر ساعتهای آتشی، شمع‌های مدرجی بود که نخستین بار توسط آلفرد کبیر در هزار سال پیش مورد استفاده قرار گرفت.
 

ساعت آفتابی

ساعت آفتابی، همچنان که از نامش پیداست، وسیله‌ای است که به وسیله تغییر موضع خورشید، زمان را به ما نشان می‌دهد، بسته به نوع این ساعتها و میزان دقت به کار برده شده در آنها، اطلاعاتی همچون ساعت و تاریخ را به ما نشان می‌دهند. درک کامل چگونگی عملکرد ساعتهای آفتابی نیازمند آشنایی با نجوم و ریاضیات است. اما در هر نوعی از آن، با توجه به مطالب نوشته شده بر روی صفحه ساعت، می‌توان زمان را مستقیماً از روی آن خواند، ساعتهای آفتابی به هر شکلی که باشند ار دو قسمت اصلی تشکیل شده‌اند.

1. شاخص: معمولاً میله‌ای است که سایه آن سپری شدن زمان را نشان می‌دهد. این میله ممکن است عمود بر سطح دیوار یا مایل نسبت به سطح افق و ... باشد. در برخی از مدلهای ساعتهای آفتابی این شاخص به صورت نیم دایره یا میله‌ای در حلقه است.
2. صفحه مدرج و خط ساعت: بر صفحه ساعت آفتابی، خطهای مربوط به ساعات روز و سایر نشانه‌های مربوط به ساعت آفتابی رسم می‌شود. شیوه‌های بسیار متفاوتی برای درجه‌بندی ساعتهای آفتابی وجود دارد.

انواع ساعتهای آفتابی
1. ساعت افقی: صفحه اصلی ساعت افقی و شاخص آن که معمولاً مثلثی است عمود بر صفحه ساعت طوری قرار می‌گیرد که لبه شاخص با صفحه افق زاویه‌ای برابر عرض جغرافیایی محل بسازد. همچنین برای محاسبه درجه‌بندی صفحه افقی آن باید عرض جغرافیایی محل مشخص باشد.
2. ساعت قائم یا دیواری: صفحه این ساعت کاملاً عمودی است. اساس کار این ساعت نیز تغییر سمت خورشید در طی روز است. مدت زمانی را که می‌توان در طول روز از ساعت استفاده کرد به جهت جغرافیایی آن بستگی دارد. برای درجه‌بندی این ساعتها نیز لازم است عرض جغرافیایی محل و راستای دیوار مشخص باشد.
3. ساعت استوایی: چون صفحه این ساعتها موازی با صفحه استواست آن را ساعت استوایی نامیده‌اند. شاخص این ساعتها میله‌ای عمود بر صفحه ساعت است که موازی محور زمین و در نتیجه در امتداد قطبهای سماوی است. این ساعت را در هر عرض جغرافیایی می‌توان به کار برد، تنها لازم است که صفحه ساعت با افق زاویه‌ای به اندازه عرض جغرافیایی بسازد.


ساعت اتمی

مخترعان و ساعت سازان پیوسته در جستجوی روشهای جدید برای ساخت ساعتهایی با دقت بیشتر بودند. ساعت کواترز یکی از روشهای نوین اندازه‌گیری زمان است که در 1942م. یکی از این‌گونه ساعت‌ها در رصدخانه گرینویچ کار گذاشته شد.
ساعت اتمی یکی دیگر از انواع ساعتهای جدید است، این ساعت هر صد سال هم یک ثانیه عقب یا جلو نمی‌افتد. در سال 1949م. سازمان ملی استاندارد آمریکا ساعتی ساخت که بر اساس فرکانسهای طبیعی ذرات اتم کار می‌کرد.
 

ساعت شنی (رملی)
ابداع اولیه آن را به یونانی‌ها نسبت می‌دهند. نحوه عمل در این نوع ساعت بدین صورت می‌باشد که ماسه یا شن از محفظه‌ای به محفظه دیگر می‌آید و فقط برای یک واحد معین زمان استفاده می‌شود.

ساعت مکانیکی

در ابتدا بیشتر در مکان‌های مذهبی برای اعلام وقت دعا و عبادت به کار می‌رفت. مخترع نخستین ساعت مکانیکی کاملاً مشخص نیست اما عده‌ای اختراع چرخ دنده را منسوب به ارشمیدس (قرن3م.) می‌دانند که این اختراع ساعت‌سازان را در ساختن ساعتهای بعدی یاری کرد. ژربر برای نخستین بار در قرن 10 م. زمان‌سنجی ساخت که مردم آن را جادویی نام‌گذاری کردند و آلت محرکه را در ساعت کار گذاشت. ساعتهایی که بوسیله چرخ و فنر کار می‌کنند از قرن 12 م. ساخته شده و بر فراز بعضی از بناهای مهم اروپا نصب گردید. در قرن 13 م. ساعتهای دیواری ساخته شد که عقربه و صفحه نداشت و صدای زنگ در رأس ساعت تنها مشخصه آنها بود. در قرن 14م. هنری دویک ساعتی اختراع کرد که شامل بسیاری از قسمتهای اصلی ساعتهای جدید بود و چرخ، صفحه، عقربه ساعت‌شمار داشت. اختراعی که شاید بیش از همه در پیشرفت اندازه‌گیری زمان سهیم است. استفاده آونگ در تنظیم حرکتهای چرخ ساعت می‌باشد. شاید گالیله اولین کسی بود که فکر استفاده از آونگ را در ساعت ارائه داد.
اما هویگنس هلندی برای نخستین بار طرح استفاده آونگ را در ساعت به ثبت رسانید و در سال 1657م. اولین ساعتی را که به طور موفقیت آمیز با آونگ (رقاصک) کار می‌کرد را ارائه داد، او فنر را در ساعت به کار برد و بدین ترتیب ساعت در مسیر جدیدی گام نهاد. بعضی از ساعتهای بزرگ اهمیت و شهرت تاریخی دارند که در رأس آنها از ساعت کلیسای استراسبورگ باید نام برد که عظیم‌ترین ساعت جهان و شاهکار هنر و صنعت است.