۷ آبان ۱۳۹۴

آشنایی با کاشی هفت رنگ

کاشی هفت رنگ معمولاً به صورت چهارگوش و اغلب دارای طرح‌هایی با نقوش اسلیمی و داستان‌های شاهنامه است.
واژه هفت رنگ را اولین بار حدود سال 700 ق ابوالقاسم؛ مورخ دربار مغول استفاده کرد که از خانواده کاشی‌کاران زرین فام یعنی ابوطاهر در تبریز بود. این نوع کاشی‌ها برخلاف نامشان منحصر به هفت رنگ نیستند و از بیش از هفت‌ رنگ استفاده می‌شود.
کاشی هفت رنگ معمولاً به صورت چهارگوش با ضخامت 1 تا 5/7 سانتی‌متر و به ابعاد 15× 15 و یا 20 ×20 سانتی‌متر و اغلب دارای طرح‌هایی با نقوش اسلیمی و داستان‌های شاهنامه است.
توسعه کاشی هفت رنگ را تا حدودی می‌توان ناشی از تحولات اقتصادی و سیاسی عصر صفوی دانست. با توجه به اهمیت معماری و احداث روزافزون بناهای مذهبی و غیرمذهبی در پایتخت صفویان و همچنین سایر شهرهای کشور، استادکاران معماری بر آن شدند که در تزیین بناهای گوناگون از شیوه آرایش بناها با کاشی هفت رنگ بهره گیرند. با استفاده از کاشی‌های هفت رنگ، معماران و بنایان قادر بودند از یک طرف با هزینه و وقت کمتری این نوع کاشی را تولید کنند و از طرف دیگر از محدودیت‌هایی که برای ساخت کاشی‌های دیگر مانند معرق وجود داشت رهایی یابند.
برای ساخت و اجرای کاشیکاری هفت رنگ، ابتدا طرح‌های مورد نظر را روی کاشی ساده آماده می‌کنند، سپس نقش و نگاره‌ها را به رنگ‌های گوناگون درآورده و سرانجام لعاب می‌دهند و به کوره می‌برند.
ساخت و استفاده کاشی هفت رنگ تا دوره قاجاریه ادامه یافت، اما استفاده از آنها به جز در بناهایی خاص مانند مسجد شهید مطهری (سپهسالار)، مسجد سلطانی سمنان، مسجد شاه قزوین و مسجد کبود گنبد و تعدادی بنا در سایر شهرهای ایران، سیر نزولی پیدا کرده و از نظر کیفیت و کمیت با دوره قبل قابل مقایسه نیست. رنگ‌های زرد و نارنجی از جمله رنگ‌هایی می‌باشند که در عصر قاجاریه با کاربرد وسیع در آرایش بناها از آن استفاده شده است.
اداره پژوهش و معرفی آثار معاونت امور موزه‌ها