۲۸ مهر ۱۳۹۴

معرفی چینی آبی سفید و سلادن

ظروف و اشیای چینی «آبی و سفید» و «سلادن» موزه آستان قدس رضوی
تکنیک و هنر چینی سازی در این کشور از اواخر سلسله «هان» (han) 220 م.-206 ق.م. همزمان با سلسله اشکانی ایران به صورت ابتدایی رواج پیدا کرد.
در زمان «سلسله تانگ»(tang) 907-618 میلادی همزمان با اواخر دوره ساسانیان ظروف چینی واقعی از جنس کائولن در مقادیر زیادی توسط کارخانه‌های چینی سازی تولید و حتی به کشورهای خارج صادر می‌شد. نمونه‌های آنها را باستان شناسان در شهرهای سامرا پایتخت خلیفه عباسی المعتصم بالله مربوط به اواخر قرن نهم میلادی، شوش در ایران و فسطاط در نزدیک قاهره پایتخت مصر بر اثر حفاری و کاوشها به دست آورده‌اند.
اوج شکوفایی ساخت ظروف چینی به زمان سلسله «سونگ» (song) 1279-960 میلادی همزمان با سلجوقیان ایران شهرت جهانی است. جالب است که ابوریحان بیرونی در قرن 11 میلادی در خانه یکی از دوستانش واقع در شهر ری این گونه چینی‌ها را دیده که نمایانگر صدور این کالا به ایران بوده است.
در دوره مغول چین یعنی سلسله«یوان» (yuan) 1368-1279 میلادی علاوه بر تداوم استفاده از ظروف چینی فوق، ظروف آبی و سفید نیز رواج یافت و چون دو کشور چین و ایران به ترتیب به وسیله دو برادر مغولی قوبیلای قاآن و هولاکوخان اداره می‌شد ارتباط دو کشور بسیار گسترده و شکوفا شد.
علاوه بر مراودات سیاسی، فرهنگی و مذهبی، ارتباط تجاری به طور دائم برقرار بود و کالاهای دو طرف از راه خشکی و دریا متقابلاً مبادله می‌گردید. اوج رونق تولیدات چینی آبی و سفید به دوران سلسله «مینگ»(ming) 1644-1368 میلادی مربوط می‌شود که با عصر تیموری و صفویه ایران همزمان است. در دوره مغول ، ماده رنگی لاجورد که از کوههای کاشان به دست می‌آمد به وسیله مغولان به کشور چین برده می‌شد. این ماده در بین هنرمندان، مشتاقان بسیاری داشت زیرا از نظر کیفیت و جنس، از سایر رنگهای آبی وارد شده به چین مرغوب‌تر و ممتاز‌تر بود.
به همین علت چینیان ، ظروف آبی و سفید را به نام چینی «آبی محمدی» می‌خواندند. نقوش این ظروف شامل مناظر پرندگان، حیوانات افسانه‌ای، طبیعت و غیره بود و طرحها با رنگ آبی زیر لعاب شفاف نقاشی می‌شد و در مقادیر بسیار زیادی چه از راه خشکی و چه از راه دریا به کشورهای آن زمان صادر می‌شد.
در ایران این نوع ظروف خواهان فراوانی داشت و غالباً به وسیله کشتی به خلیج فارس وارد و به کشورهای این حوزه و دیگر نقاط حمل می‌گردید.
شاه عباس صفوی 1629-1588 میلادی که با «وان لی» (Wan-li) امپراتور چین همزمان بود. بیش از 1000 قطعه ظروف چینی که غالب آنها آبی و سفید بودند به خانقاه جدش شیخ صفی الدین اردبیلی تقدیم داشت و به همین مناسبت دستور ساخت چینی‌خانه اردبیل را داد.
به هر حال این ظروف در دنیای آن زمان مشتاقان و علاقمندان بسیاری داشت و اکنون موزه‌های جهان، بخشی را به این کالای زیبا و ارزشمند اختصاص داده‌اند.
موزه آستان قدس رضوی حدود 16 قطعه ظروف آبی و سفید و هشت قطعه سلادن در اختیار دارد که پس از بررسی و مطالعه مشخص شد که بعضی از آنها منحصر به فرد است و حتی در خود کشور چین یافت نمی‌شود.
اندازه و ابعاد ظروف آبی و سفید و سلادن تقریباً بسیار بزرگ است زیرا چینی‌ها ظروف بزرگ را غالباً برای صدور به کشورهای مسلمان می‌ساختند ظروف موجود در موزه آستان قدس رضوی شامل یک قطعه سینی چینی بزرگ، قدح، قاب، کاسه‌های بزرگ، بشقابهای توگود بزرگ و گلدانهای حجیم و سنگین می‌باشد.
چینی‌های آبی و سفید موجود در موزه بیشتر به قرون 15 و 16 میلادی مربوط است و همهرنگها بدون استثنا، رنگ آبی زیر لعاب شفاف دارند و در زیر لعاب بدنه خارج و داخل و یا کف پایه خاصی از آنها، کلماتی به زبان چینی نگاشته شده است.
این کلمات شامل دعای خیر، آرزوی طول عمر و شادمانی و بعضی از معانی دیگر است. در کف پایه بعضی از ظروف، شش کلمه چینی نوشته شده که یادآور نام سلسله «مینگ» و نام امپراتوری است که این ظرف در زمان او ساخته شده است، برای نمونه نام سه امپراتور آورده می‌شودک
1. امپراتور شوان دِ xuan-de 1435-1426 میلادی
2. امپراتور جیا جینگ jia-jing 1566-1522 میلادی
3. امپراتور شوان دِ zheng-de 1512-1506 میلادی
لازم است ذکر شود که ظروف سلادن قبل از اشیای چینی تولید و ساخته می‌شده و زیبایی رنگ، نوع ساخت و لعاب ویژه این ظروف از شهرت خاصی برخوردار است. خمیره ظروف سلادن از جنس کائولن بسیار متراکم است که در اثر حرارت بیش از 1200 درجه دوام و استحکام پیدا می‌کند. رنگ این ظروف از سبز کمرنگ تا سیر متغییر است و نقوش زیر لعاب غالباً نقش کنده یا قالبی است. این ظروف هم به ابعاد بزرگ در موزه‌های ایران و آستان قدس رضوی موجود است.
سلادن نامی است که فرانسویان به این ظروف اطلاق کرده‌اند چون یک هنرپیشه مشهور فرانسوی به همین نام، همیشه در بازی تئاتر، لباس سبز می‌پوشیده است. فرانسویان وقتی برای اولین بار با این ظروف سبز رنگ زیبا رو به رو شدند بی درنگ لقب سلادن را برای آنها به کار بردند این نام هم اکنون در محافل هنری جهان رایج است.
طَعامُ الحُلو کُل للِشَّرفِ لا لِلشَّرَف(غذای طیب و طاهر بخور که برای شرافت است نه اسراف کردن)