۲۷ مرداد ۱۳۹۴

عباس میرزا

(1203 - 1249 ه‍.ق)

عباس میرزا فرزند چهارم فتحعلیشاه قاجار است که در 4 ذیحجه 1203 برابر با 5 شهریور 1168 در روستای نوا از توابع لاریجان بدنیا آمد، وی از کودکی تحت تعلیم استادان زمان خود به تحصیل علوم پرداخته و در حُسن خط و ادبیات فارسی و عربی و کسب معلومات علمی و فنی و همچنین با جنگ افزارهای مختلف آن دوره آشنایی کاملی داشت. وی با وجود داشتن برادرانی بزرگتر از خود بخاطر کفایت و شایستگی در عنفوان جوانی برای اولین بار از طرف آقامحمد خان قاجار به عنوان جانشین برادرزاده اش فتحعلیشاه، ملقب به نام نایب السلطنه گردید، سال 1212 ق. سال تاجگذاری فتحعلیشاه و همچنین عنوان ولایتعهدی عباس میرزا به‏ طور رسمی می باشد. فتحعلیشاه برای آشنایی فرزندش با امور ایالتی و مسایل سیاسی روز " میرزا عیسی فراهانی "؛ معروف به قائم مقام فراهانی را به وزارت خود برگزید و وی را به‏ همراه عباس میرزا به آذربایجان فرستاد . نایب السلطنه پس از رسیدن به تبریز به کمک قائم مقام دست به اصلاحاتی اساسی زد و به یاری مستشاران نظامی خارجی به تعلیم و اصلاح قشون ایرانی پرداخت و قانون نظام کشور را اجرا و برای سربازان لباس متحدالشکل فراهم نمود. وی با وارد کردن و ساخت تفنگهای باروتی باعث ایجاد تحول در ارتش ایران شد. عباس میرزا نخستین فردی است که جمعی از جوانان مستعد را به منظور آشنایی با صنایع و علوم جدید به کشورهای اروپایی گسیل داشت که به تدریج نتایج آن باعث رونق اقتصادی کشور و ایجاد صنایع مختلفی از جمله: اسلحه سازی، مهمات سازی، پارچه بافی، ماهوت سازی و دیگر مراکز مهم در ایران گردید. عباس میرزا از میان شاهزادگان قاجار تنها کسی است که در دو جنگ ایران با روسیه که ده سال به طول انجامید همیشه در خط مقدم جبهه ها حضور یافته و در باز پس گیری شهرها و آبادیهای کشورمان تلاش زیادی از خود نشان داد و علی رغم پیروزیهای اولیّه در جبهه های نبرد به دلیل عدم ارسال کمکهای مالی و نظامی از سوی تهران و به سبب بی کفایتی درباریها و خیانت آشکار شاهزادگانی که ولایتعهدی را حق خود می دانستند و همچنین عدم حمایت و پشتیبانی فرانسه و انگلیس با وجود بستن قراردادهای مختلف، نتوانست ریشه ظلم و تعّدی استعمار روسیه را بسوزاند, در نتیجه بسیاری از شهرهای آذربایجان به اشغال قوای روس درآمد. پیامد این اشغال تحمیل دو عهدنامه ننگین بر ایرانیان بود. با امضای قرارداد ترکمن چای و پایان جنگهای ایران و روسیه، عباس میرزا تا سال 1246 والی آذربایجان بود، بعد مأمور ولایات یزد و کرمان شد و در سال 1247ق. به منظور سرکوب ترکمانان به ایالت خراسان رفت. وی در دهم جمادی الثانی 1249 در سن 47 سالگی در اثر بیماری ورم کلیه در مشهد مقدس درگذشت.  خبر فوت وی به پسرش محمد میرزا (محمد شاه قاجار) رسید او به منظور سرکوبی آشوبگران به هرات رفته بود که بلادرنگ خود را به مشهد رسانید و طبق وصیت پدرش وی را در کنار مضجع شریف حضرت رضا علیه السّلام در شاه نشین جنوبی دارالحفاظ به خاک سپردند. سالها بعد سنگ قبری ساخته شد و بر مزار عباس میرزا نصب گردید. سپس در پروسه تغییر و تحولات در حرم رضوی در سال 1382 ش. از محل قبلی جدا و به موزه تاریخ مشهد در طبقه همکف موزه مرکزی منتقل و در معرض نمایش قرار گرفت.